Một cuộn băng dính giấy, một hộp bút lông ba màu, tập sơ đồ công ty in khổ A3, danh sách tên người mới có ghi chú cách đọc tên cho đúng, và hai cái ổ cắm nối dài. Đó là túi đồ tôi mang theo cho mọi buổi hội nhập nhân viên mới suốt nhiều năm. Máy chiếu thì phòng nào cũng có, nhưng ổ cắm thì không bao giờ đủ.
Tôi làm chuyên viên đào tạo nội bộ (Internal Trainer) khá lâu, và phần việc tôi nhớ nhất không phải các khóa kỹ năng hoành tráng mà là những buổi onboarding sáng thứ Hai, khi trước mặt là mười mấy gương mặt vừa hồi hộp vừa buồn ngủ.
#1 Buổi đầu tiên tôi đứng lớp
Buổi onboarding đầu tiên tôi làm là một thảm họa nhỏ. Tôi chuẩn bị bảy mươi trang slide về lịch sử công ty, sứ mệnh, giá trị cốt lõi, nội quy. Nói liền hai tiếng. Đến trang bốn mươi, một bạn ở hàng cuối gục xuống bàn. Giờ giải lao, một chị mới vào hỏi tôi đúng một câu: “Em ơi, nhà vệ sinh với căng tin ở tầng mấy?” Tôi chưa hề nói đến.
Từ hôm đó tôi hiểu ra người mới không cần biết công ty thành lập năm nào ngay ngày đầu. Họ cần biết đi đâu, hỏi ai, làm sao để không bị lạc trong tuần đầu tiên.
#2 Một buổi hội nhập bây giờ tôi chuẩn bị ra sao
Sau nhiều lần sửa, buổi onboarding của tôi rút xuống còn khoảng ba tiếng, chia làm mấy phần. Phần đầu là những thứ thực tế: thẻ ra vào, chỗ gửi xe, giờ ăn trưa, cách xin nghỉ phép trên phần mềm, ai là người cần gọi khi máy tính hỏng. Phần thứ hai là nội quy và an toàn, nói ngắn, có ví dụ thật. Phần thứ ba là một vòng đi bộ quanh văn phòng hoặc nhà xưởng, giới thiệu từng bộ phận. Phần cuối là một trưởng bộ phận lên nói chuyện mười lăm phút về công việc thật của khối họ.
Phần đi bộ là phần người mới nhớ lâu nhất, tôi nghe điều đó từ chính họ trong các phiếu khảo sát sau khóa. Được nhìn tận mắt cái máy, cái kho, cái bàn của người mình sẽ làm việc cùng thì mọi thứ bớt xa lạ hẳn.
Trước buổi học, việc của chuyên viên đào tạo nhiều hơn người ta nghĩ. Tôi phải gửi lịch cho người mới và quản lý của họ, đặt phòng, nhờ IT chuẩn bị tài khoản, in tài liệu, xác nhận với trưởng bộ phận nào sẽ lên nói. Sau buổi học là điểm danh, thu phiếu đánh giá, nhập dữ liệu vào hệ thống, và gửi quản lý trực tiếp một ghi chú ngắn về từng người. Đứng lớp chỉ chiếm phần nhỏ thời gian của tôi.
Với nhà xưởng thì còn thêm một việc: phối hợp với người phụ trách an toàn để phần huấn luyện an toàn cho người mới được làm đúng nội dung và lưu hồ sơ đầy đủ theo quy định hiện hành. Tôi từng phải tổ chức lại cả một buổi chỉ vì thiếu chữ ký trong sổ theo dõi.
#3 Ngày xưa và bây giờ
Hồi trước, ở nhiều công ty tôi biết, onboarding chỉ là một buổi phát sổ tay nhân viên và ký giấy xác nhận đã đọc nội quy. Ai may thì được một anh chị cũ dẫn đi chào các phòng. Không ai đo xem người mới có ở lại hay không.
Bây giờ phần lớn công ty vừa và lớn coi onboarding là việc của cả ba tháng đầu, không chỉ một buổi. Có người kèm (buddy), có các buổi gặp lại sau một tuần, một tháng, có khóa học trực tuyến trên hệ thống quản lý học tập để người mới tự xem trước. Chuyên viên đào tạo theo sát cả quãng ấy, chứ không đứng lớp xong rồi thôi.
Tôi nghĩ thay đổi lớn nhất là người ta bắt đầu đo. Tỷ lệ người nghỉ trong ba tháng đầu trở thành con số mà ban giám đốc hỏi. Và khi con số đó tăng, câu hỏi đầu tiên thường đến phòng đào tạo. Với tôi, đây là phần áp lực mới của nghề HR ở công ty mà thế hệ trước gần như không gặp.
#4 Người hợp với việc này
Đứng lớp nhiều nên chuyên viên đào tạo cần nói rõ ràng, nhưng nói hay thôi chưa đủ. Bạn phải chịu được việc nói cùng một nội dung lần thứ năm mươi mà vẫn giữ được sự tươi mới với người nghe lần đầu. Bạn phải biết quan sát: ai đang không hiểu, ai ngại hỏi, ai đang lo lắng về một chuyện gì đó ngoài lớp học.
Bạn cũng cần chịu khó làm việc giấy tờ. Soạn tài liệu, cập nhật nội quy mới, làm báo cáo quý, theo dõi ai chưa hoàn thành khóa bắt buộc. Những việc này không ai nhìn thấy nhưng chiếm nhiều giờ.
Nhiều người vào nghề đào tạo từ vị trí trợ lý đào tạo, từ việc từng đi dạy, hoặc từ một bộ phận chuyên môn rồi được nhờ kèm người mới quá nhiều lần mà thành nghề. Thu nhập thì tùy quy mô công ty và mức độ chuyên sâu của chương trình bạn phụ trách.
Từ hay nghe trong nghề. Onboarding là quá trình đưa người mới vào công ty, thường kéo dài vài tuần đến vài tháng. LMS là hệ thống quản lý học tập, nơi đặt bài giảng trực tuyến và theo dõi ai đã học xong. TNA, viết tắt của Training Needs Analysis, là bước tìm xem nhân viên đang thiếu kỹ năng gì trước khi thiết kế khóa học.